// Fyrir fjárfesta
Fjármagnið sem byggir fyrstu vinnslurnar mótar eSAF markaðinn
Hagkvæm rekstrarskilyrði, tryggðar tekjur og hagstætt regluverk eru þeir þættir sem fjárfestar sækjast eftir í grænum innviðaverkefnum.
Hagkvæm rekstrarskilyrði, tryggðar tekjur og hagstætt regluverk eru þeir þættir sem fjárfestar sækjast eftir í grænum innviðaverkefnum.
// Í stuttu máli
Það sem ræður úrslitum um fjárfestingarhæfni eSAF vinnslu er ekki hvort eftirspurn sé til staðar, heldur hvort hægt sé að tryggja tekjuflæði yfir 20 ára líftíma vinnslunnar. Það veltur á fjölmörgum þáttum: kostnaði við raforku; tekjum sem hægt er að binda í samningum yfir nógu langan tíma svo lánshæfni sé náð, framkvæmdaráhættu við vinnslu sem er fyrst sinnar tegundar, og stöðugleika landsins þar sem hún er staðsett. Íslenska eSAF vinnslan er þróuð með þá þætti að leiðarljósi. Hagkvæm, örugg og endurnýjanleg orka á Íslandi lækkar stærsta kostnaðarliðinn, regluverksstaðan tryggir verðhliðina, langtímasölusamningar tryggja magnhliðina, og lögsaga innan EES minnkar langtímaáhættu sérhæfðra, erlendra fjárfesta. Ferlarnir sem framleiðslan byggir á eru þegar sannreyndir á stórum skala, en það sem er fyrst sinnar tegundar er að samþætta þá og láta framleiðslukeðjuna í heild sinni ganga upp.
Markaðurinn fyrir afurðina er raunverulegur og þar ríkir skortur: eftirspurn eftir eSAF er lögbundin innan ESB frá 2030 og fer vaxandi til 2050, á meðan nánast ekkert framboð á viðskiptaskala hefur enn verið byggt upp. Margir þróunaraðilar reyna nú að fylla það skarð, en fáir búa yfir þeirri samsetningu sem gerir verkefni fjármögnunarhæft. Vinnsla sem framleiðir á meðan skorturinn varir selur inn á markað þar sem framboð annar ekki eftirspurn, á samningsbundnum kjörum, og nýtur ávinnings þess að vera snemma á ferðinni. Kaflarnir hér fyrir neðan fara yfir tækifærið í heild sinni, þá þrjá eiginleika sem einkenna verkefnið, hvernig það er skipulagt og fjármagnað sem innviðaverkefni og hvar það stendur í dag.
// Tækifærið
Samhliða þeirri skyldu til að tryggja ETS losunarheimildir fyrir öll flug innan EES, leggur ReFuelEU reglugerðin um flug bindandi og hækkandi SAF íblöndunarskyldu á hvern flugvöll innan ESB og EES frá 2025, með sérstakri undirkröfu fyrir eSAF frá 2030. ESB hefur nú fellt niður endurgjaldslausar losunarheimildir til flugfélaga, og beinir nú niðurgreiðslum sínum að upptöku SAF, sem lækkar losun og þar með ETS kostnað. Hvert tonn af eSAF sem nýtist í flug sparar um 3,15 tonn af CO₂ í heimildum sem það þyrfti annars að skila inn.1 Flugfélög sem uppfylla ekki íblöndunarskyldu sæta viðurlögum sem eru hærri en kostnaðurinn við að uppfylla kröfuna. SAF markaður er nú þegar til staðar, studdur af regluverki og hann stækkar á hverju ári til 2050.2
Framboðið er ekki til staðar til að mæta henni. Í Evrópu eru í dag framleidd um 3.000 tonn af eSAF, á móti um 1 Mt sem ReFuelEU gerir kröfu um fyrir árið 2032, og uppbygging framleiðslunnar er enn of hæg til að mæta hækkun kröfunnar. Í dag hefur enn engin eSAF-vinnsla á viðskiptaskala í Evrópu náð endanlegri fjárfestingarákvörðun.3
Fyrir framleiðanda er þetta einstakt tækifæri: hópur kaupenda sem skylt er samkvæmt lögum að kaupa og framboð annar ekki eftirspurninni. Vinnsla sem framleiðir á meðan krafan hækkar getur tryggt langtímatekjur á markaði sem einkennist af kerfislægum skorti, í stað þess að keppa í verði á þroskuðum markaði. Yfirlit yfir vænt framboð, eftirspurn og regluverk er að finna á eSAF-markaðnum.
Heimildir 1 Dir 2003/87/EC · 3 T&E 2025, 2026; WEF 2025
HeimildUmhverfis- og orkustofnun/Landsnet Orkuspá 2025; Reg (EU) 2023/2405 ReFuelEU.
// Skriðþungi í regluverksþróun
Bilið sem hefur haldið aftur af eSAF er að flugfélög hafa takmarkaða getu til að gera nægilega langa samninga til að fjármagna 20 ára vinnslu. Þessi kerfislægi vandi er nú viðurkenndur á evrópskum vettvangi og viðbrögðin eru þegar hafin. Í desember 2025 stofnuðu átta aðildarríki eSAF Early Movers-bandalagið sem verja mun að minnsta kosti 500 milljónum evra til að koma evrópskum eSAF-verkefnum að endanlegri fjárfestingarákvörðun, framkvæmt með tvíhliða uppboðum: samningsformi sem veitir framleiðendum langtímatekjuöryggi öðrum megin og flugfélögum samkeppnishæfa skammtímasamninga hinum megin. Fyrsta uppboðið er áætlað 2026.4 Samhliða þessu hafa Evrópski vetnisbankinn og Evrópski nýsköpunarsjóðurinn veitt beinan verðstuðning til vetnis- og rafeldsneytisverkefna sem lækkar bæði áhættu og framleiðslukostnað.5 Stuðningur ESB við orkuskipti eykst með hverju ári og skriðþunginn liggur allur í eina átt.
Heimildir 4 EC Early Movers Coalition 2025 · 5 Hydrogen Bank IF25 2026
| Þáttur | Ísland | Noregur | Þýskaland | Holland | Danmörk |
|---|---|---|---|---|---|
| Losunarkræfni raforkukerfis6 | 28gCO₂/kWh | 30gCO₂/kWh | 337gCO₂/kWh | 251gCO₂/kWh | 132gCO₂/kWh |
| Viðbótarkrafa RFNBO7 | Undanþegið | Undanþegið | Á við | Á við | Á við |
| ETS stuðningsþrep fyrir SAF89 | 100% | 95% | 95% | 95% | 95% |
| Sótt um SAF-heimildir1011 | Ekki enn | Já | Já | Já | Já |
| Vatnsálag12 | Lágt | Lágt | Miðlungs til hátt | Lágt til miðlungs | Lágt |
| Aðgangur að Nýsköpunarsjóði ESB13 | Já (EES) | Já (EES) | Já | Já | Já |
Heimildir 6 Ember 2024 · 7 DR (EU) 2023/1184 · 8 Dir (EU) 2023/958 · 9 EEA JCD 334/2023 · 10 Ákvörðun framkvæmdastjórnar ESB, sept. 2025 · 11 ESA 026/26/COL · 12 WRI Aqueduct 4.0 · 13 Nýsköpunarsjóður ESB
// Verkefnið
Raforka er stærsti einstaki kostnaðarliðurinn í rafeldsneytisframleiðslu og getur numið 60 til 70% af framleiðslukostnaði á markaðnum.14 Hagkvæm, örugg og endurnýjanleg orka lækkar þann ráðandi kostnaðarlið og hámarkar uppitíma rafgreina, minnkar álagssveiflur og þörf fyrir vetnisgeymslu.
Íslensk vetnisvinnsla er sjálfkrafa undanþegið viðbótarkröfum og fylgnikröfum RFNBO sem flækir verkefnaþróun samkeppnisaðila á meginlandinu, og Keflavíkurvöllur er á hæsta verðstuðningsþrepi ESB fyrir SAF: flugfélög sem kaupa SAF við Keflavíkurflugvöll geta sótt um endurgreiðslu á 100% af verðmuninum á milli SAF og hefðbundins þotueldsneytis, á meðan önnur lönd fá lægri endurgreiðslu.79
Viljayfirlýsing frá Icelandair um kaup á eSAF tryggir sölumagn frá heimaflugvellinum og 15 ára viljayfirlýsing frá Luxaviation um kaup á eSAF er meðal lengstu viljayfirlýsingar á markaðnum, en 15 ára skuldbinding getur gefið lánveitendum þann tekjuramma sem þeir þurfa þegar hún verður að bindandi samningi við fjárfestingarákvörðun.
Lýsing á sérstöðu Íslands má finna á staðsetningarsíðunni. Kostnaðarskiptingu verkefnisins og rekstrarforsendur er að finna í fjárfestagáttinni. Fyrir fjárfesti er þetta ekki styrkur heldur tekjuöryggi: græna álagið sem flugfélag þyrfti annars að bera er í dag að fullu jafnað út á íslenskum flugvöllum, sem styður við verðið sem kaupandinn getur staðið undir, og þar með það samningsbundna verð sem lánveitendur nýta til að meta lánshæfni. Lagalegi grundvöllurinn er útskýrður nánar á Staðsetning og Fyrir flugfélög. Fjármögnunarhæfni eSAF vinnslu veltur á einni spurningu: er hægt að binda tekjur í samningum yfir nógu langan tíma til að lánveitandi geti miðað umbeðna lánveitingu við þær? Í greininni í heild hafa flugfélög verið treg til að skuldbinda sig til kaupa nógu lengi til að standa undir slíkri skuldsetningu, og enn hefur ekkert evrópskt eSAF-verkefni náð endanlegri fjárfestingarákvörðun. Takmörkunin er kerfislæg og endurspeglar fjármögnunarskipulag markaðar sem er enn að mótast, ekki skort á eftirspurn. Á bak við samningana er lögbundinn hópur kaupenda: eldsneytið er lögboðin vara yfir allan rekstrartíma vinnslunnar. Tekjuöryggið byggist á lagalegri kaupskyldu, ekki spá um valfrjálsa notkun. Íslenska eSAF vinnslan þarf ekki að bjóða ódýrasta eSAFið á heimsmarkaði alla daga yfir næstu 20 árin, verkefnið þarf aðeins að tryggja sölu á framleiðslu sinni yfir nægilega langan tíma til að ná fjárfestingarákvörðun.
Heimildir 14 Cerulogy/ICCT 2025; ENTSO-E 2025 · 7 DR (EU) 2023/1184 · 9 EEA JCD 334/2023
Um 20 ára líftími sem innviðaverkefni, fjármögnun í áföngum sem hver um sig dregur úr áhættu þess næsta, með sannreyndri tækni í hverjum þætti.
Fjárfestingaþörf rafeldsneytisvinnslu er talsverð og framhlaðin, en tæknin er ekki ný þegar litið er til einstakra þátta í framleiðsluferlinu. Basísk rafgreining, metanólframleiðsla og umbreyting metanóls í þotueldsneyti eru allt tæknilausnir sem þegar eru í notkun á markaðsforsendum. Það sem er fyrst sinnar tegundar er að samþætta þær á þessum skala, og verkefnið stýrir þeirri áhættu með áfangaskiptri þróun, frá foráætlunarstigi (pre-FEED) í gegnum EPC, með ákvörðunarhliðum á hverju stigi frekar en einni allsherjarskuldbindingu.
eSAF vinnsla er í raun fjármögnuð á svipaðan hátt og önnur stórtæk orkuverkefni sem hafa raungerst á Íslandi: sem innviðaeign með 20 ára líftíma, þar sem fjármagn kemur inn í áföngum á þróunarskeiði sem hvert um sig dregur úr áhættu næsta skrefs. Vinnslan er svo byggð og búnaður keyptur með hefðbundinni verkefnafjármögnun, en aðeins ef fjárfestingarákvörðun er náð. Þróunarfjármögnun stendur nú yfir, og næstu skref þróunar snúast um að fullklára hönnun vinnslunar og eyða viðskiptatengdum óvissuþáttum. Ávinningurinn á þróunartímabilinu margfaldast: önnur vinnsla á sama stað myndi samnýta innviðina og álagið sem fylgir því að vera fyrst sinnar tegundar hverfur fyrir þá næstu.
// Staðan
// STAÐFEST AÐGENGI að endurnýjanlegum aðföngum
Viljayfirlýsingar um endurnýjanlega raforku umfram uppsett afl vinnslunnar, sem gerir verkefninu kleift að styðja við fjárfestingarákvörðun vindorkuverkefna.
Staðfest með nokkrum viljayfirlýsingum við innlenda og alþjóðlega birgja kolefnis og lífmassa.
Tryggt með viljayfirlýsingu við HS Veitur um sjálfbært vatnsframboð.
Hagkvæmni staðfest, og Class V kostnaðarmat liggur fyrir.
Sölusamningar með viljayfirlýsingu á móti 70 þ.t/ári uppsettu afli verkefnisins
Byggt á viljayfirlýsingu um sölumagn við Icelandair á heimaflugvelli verkefnisins, ásamt 15 ára viljayfirlýsingu við Luxaviation.
MtJ framleiðsluaðferðin var metin fýsileg í hagkvæmnisathugun sem Carbon Recycling International (CRI) vann árið 2025, og byggir á sannreyndri tækni sem þegar er nýtt á markaðsforsendum. Uppsetning verkefnis hefur verið ákvörðuð í samvinnu við CRI, Nel, Icelandic Tank Storage og HS Veitur. Víðtæk þekking stofnendanna á raforkumarkaðnum og hagnýt reynsla þeirra af iðnaðarverkefnum setur IðunniH2 í einstaka stöðu að leiða þetta verkefni í höfn; kynnstu þeim á síðunni Fólkið.
// Lögsaga
Skattkerfi Íslands, aðgangur að innri markaði EES, réttarríkið og stöðugt stjórnarfar móta öll rekstrarhæfni, en landsáhættufylki dena metur áhættu íslenska ríkisins í lægsta flokki, 1,5 af 3,0.15 Fjárfestar sem vilja leggja nánari mat á lögsöguna sjálfa er bent á síðuna Investing in Iceland .
Áhættuskráin í heild, ásamt mótvægisaðgerðum og upplýsingum um tryggð aðföng er aðgengileg í fjárfestagáttinni eftir undirritun trúnaðaryfirlýsingar (NDA).
Kynntu þér fjárfestingarumhverfið á ÍslandiHeimild 15 dena
// Í hnotskurn
| Mælikvarði | Gildi |
|---|---|
| Framleiðslugeta | 70.000 t/ári eSAF |
| Uppsett afl | 300 MW |
| Sala | 2 viljayfirlýsingar |
| Eldsneytisstaðall | ASTM D7566, metanól í þotueldsneyti |
| Kostnaðarmat (CAPEX) | AACE Class V |
// Næsta skref