// Staðsetning
Endurnýjanleg orka, óvenju hagstætt regluverksumhverfi, örugg eftirspurn frá atvinnugreinum sem landið treystir þegar á, og sextíu ár af orkuafhendingu til stóriðju. Fá lönd sameina þessa fjóra þætti.
// Orka
Orkuþörf eldsneytisvinnslu er mikil, og raforkukaup ávallt stærsti kostnaðarliðurinn í framleiðslu eSAF, yfirleitt meira en helmingur af heildarframleiðslukostnaði. Hagkvæmni eSAF verkefnis ræðst því fyrst og fremst af raforkuaðgengi: verði, magni og losunarkræfni raforkunnar. Staðsetning á Íslandi svarar öllu þrennu í senn, og gerir þennan áhættusama kostnaðarlið eSAF verkefna að styrkleika.
Ísland framleiðir alla sína raforku úr endurnýjanlegum orkugjöfum, um 70% úr vatnsafl og 30% úr jarðvarma, og þróun stendur nú yfir fyrir nýja, hagkvæma vindorku á landi. Vatnsafl og jarðvarmi eru stýranleg og til staðar allan ársins hring, þannig að kerfið skilar öruggu framboði orku án þeirrar sveiflukenndu framleiðslu sem neyðir framleiðendur á heimsvísu til að reiða sig á orkugeymslur, ótrygga orkuafhendingu og kostnaðarsamari rafgreina. Sérhver eining vetnis sem framleidd verður í Íslensku eSAF vinnslunni verður sannanlega græn, án kostnaðar við að sanna endurnýjanleika hverrar rafeindar eða hættu á grænþvotti.
Raforkuverð á Íslandi er með því lægsta í Evrópu og um 80% raforkunnar er selt með langtíma tvíhliða raforkukaupasamningum (PPA) fremur en á skammtímamörkuðum. Fyrir fjárfesti er þessi samsetning lágs og samningsbundins verðs á stærsta kostnaðarliðnum það sem gerir verkefnið fjármögnunarhæft.
Opinbert meðalverð Landsvirkjunar á raforku til iðnaðar borið saman við verðbil í sambærilegum mörkuðum á fyrri helmingi árs 2025.
// Regluverk
Ísland tekur þátt í innri markaði ESB í gegnum EES-samninginn sem veitir aðgang að mörkuðum ESB án fullrar aðildar að sambandinu. Samkvæmt 4 (1). gr. í framseldri reglugerð (EU) 2023/1184, sem sett var á grundvelli 27. gr. tilskipunarinnar um endurnýjanlega orku, telst raforka að fullu endurnýjanleg við RFNBO-framleiðslu þegar vinnslan er staðsett á raforkumarkaðssvæði þar sem hlutfall endurnýjanlegrar orku fór yfir 90% á síðastliðnu ári.3 Raforkukerfi Íslands stenst auðveldlega þetta viðmið og því eiga viðbótar- og fylgniprófin sem hefta framgang verkefna í flestum Evrópuríkjum ekki við hér. Reglan tekur gildi á Íslandi um leið og hin framselda reglugerð hefur verið tekin upp í EES-samninginn.
Íslenskir flugvellir eru einnig í hæsta þrepi verðstuðnings ESB fyrir SAF innkaup. Samkvæmt 3c (6). gr. ETS-tilskipunar ESB, sem var tekin upp í EES-samninginn með EEA JCD 334/2023, felur kaup á viðurkenndu SAF á íslenskum flugvöllum í sér rétt til endurgreiðslu á 100% verðmuni SAF og jarðefnaþotueldsneytis.4 Fyrir framleiðanda þýðir þetta öryggi í tekjum: græna álagið sem flugfélag þyrfti annars að greiða fyrir raunverulegan losunarsamdrátt er að fullu jafnað út. Aðgengi íslenskra orkuskiptaverkefna að stærri styrkveitingum ESB er þegar til staðar á grundvelli EES. Það sem eftir stendur er að Ísland gefi út framkvæmdarreglugerð sem gerir flugfélögum kleift að sækja um endurgreiðslu.
| Þáttur | Ísland | Noregur | Þýskaland | Holland | Danmörk |
|---|---|---|---|---|---|
| Kolefnisstyrkur raforkukerfis5 | 28gCO₂/kWh | 30gCO₂/kWh | 337gCO₂/kWh | 251gCO₂/kWh | 132gCO₂/kWh |
| RFNBO-viðbótarkrafa3 | Undanþegið | Undanþegið | Á við | Á við | Á við |
| ETS SAF-stuðningsþrep64 | 100% | 95% | 95% | 95% | 95% |
| SAF-losunarheimildir nýttar78 | Ekki enn | Já | Já | Já | Já |
| Vatnsálag9 | Lítið | Lítið | Miðlungs til hátt | Lítið til miðlungs | Lítið |
| Aðgangur að Nýsköpunarsjóði ESB10 | Já (EES) | Já (EES) | Já | Já | Já |
// Eftirspurn
Hagkerfi Íslands treystir á flutningsgreinar sem erfitt er að rafvæða beint. Eyja treystir alfarið á siglingar eða flug fyrir flutning á fólki og farmi, og Íslendingar nota meira þotueldsneyti á mann en flestir, um níu sinnum meira en meðaltal ESB.11 Fiskiskipaflotinn, ein undirstaða útflutningshagkerfisins, gengur fyrir innfluttu skipaeldsneyti og miklar vegalengdir milli byggða og hafna gera þungaflutninga á vegum erfiða til rafvæðingar. Orkuspá gerir því eðlilega ráð fyrir stöðugri eftirspurn eftir fljótandi jarðeldsneyti í þessum greinum yfir næstu áratugi.12 Vetni og rafeldsneyti leyfa orkuskipti í greinum sem rafvæðing nær ekki til. Vetnis og rafeldsneytis vegvísir íslenskra stjórnvalda kveður á um að leysa af hólmi innflutt jarðefnaeldsneyti í þeim öllum með innlendu vetni og rafeldsneyti.13
Fyrir rafeldsneytisvinnslu þýðir þetta varanlega eftirspurn í grennd við vinnslustað. Framleiðsla rafeldsneytis á Íslandi gengur því að stórum heimamarkaði í flugi, fiskveiðum og þungaflutningum. Útflutningsmarkaður sem hefur oftast verið nauðsynlegur til að réttlæta alls kyns framleiðslu á Íslandi verður því gjarnan að varnaraðgerð fyrir rafeldsneytisverkefni, sem dregur úr áhættu við að reiða sig á einn sölumarkað. Innlend eftirspurnin eftir rafeldsneyti er til staðar, hún fer vaxandi og hún er eðlilega í þeim greinum sem þurfa að lækka losun og geta ekki stungið í samband eða borið þung og plássfrek batterí.
// Stóriðjan
Ísland er meðal fremstu, tekjuhæstu hagkerfa heims þar sem raforka hefur verið afhent til stóriðju í tæp 60 ár, einkum til álvera sem nota hundruð megavatta hvert. Fyrsta álverið var ISAL í Straumsvík sem sett var á fót árið 1969.14 Landsnet rekur sjálfstætt, eftirlitsskylt flutningskerfi með háu áreiðanleikastigi, og þær stofnanir, flutningskerfi og tækniþekking sem verkefni af þessari stærðargráðu þarfnast eru að mörgu leyti þegar til staðar. Að byggja upp vinnslu sem er fyrst sinnar tegundar er nógu krefjandi eitt og sér, og gera slíkt í þroskuðu iðnaðarhagkerfi sem hefur rekið orkufreka stóriðju á stórum skala í áratugi þýðir að lögsagan sjálf er ekki ein af óvissuþáttunum.
// Samspil
Hver og einn þessara kosta er eftirsóttur í þróun rafeldsneytisvinnslu. Ísland er óvenjulegt að því leyti að það býr yfir öllum fjórum: hagkvæmri og öruggri endurnýjanlegri orku, óviðjafnanlegri regluverksstöðu, stórum heimamarkaði í þeim greinum sem erfiðast er að rafvæða og sextíu ára reynslu af tryggri raforkuafhendingu til stóriðju. Orkan ein og sér gerir verkefni ekki fjármögnunarhæft, heldur er það samspil þessara fjögurra þátta sem breytir áhættusömu verkefni í framkvæmanlegt verkefni, því hver þáttur eyðir ólíkri áhættu sem lánveitandi eða kaupandi myndi annars þurfa að gera ráð fyrir í verðlagningu. Samspil þeirra skapar samkeppnisforskot Íslands.
Endurnýjanleg og samningsbundin til langs tíma, stærsti kostnaðarliðurinn lækkar og verður fyrirsjáanlegur.
Uppfyllir sjálfkrafa skilyrði RFNBO, flugfélög eiga í dag rétt á fullri niðurgreiðslu á verðmuni SAF og JetA1 þotueldsneytis.
Öflug og fjársterk félög í flugiðnaði, sjávarútvegi, siglingum og þungaflutningum, á sama stað og vinnslan sjálf.
Flutningskerfi, stofnanir og öflugur mannauður þegar til staðar.
